Gimnastyka w Polsce wzorowana na systemie szwedzkim

Z poprzedniego artykułu dowiedzieć się można czym jest gimnastyka oraz jakie są kierunki jej rozwoju. W niniejszym opracowaniu przyjrzymy się bliżej gimnastyce w Polsce, inspirowanej systemem szwedzkim.

Gimnazjum Pijarów w Krakowie

Znaczenie gimnastyki i wychowania fizycznego w życiu dotarło do Polski stosunkowo późno. Duży wpływ na rozwój sportowy miało powstanie w 1909 r. Gimnazjum im. ks. Stanisława Konarskiego w Krakowie, prowadzonego przez Zakon Pijarów, gdzie wychowanie fizyczne traktowano na równi z innymi przedmiotami. Ćwiczenia gimnastyczne wzorowane były na „systemie szwedzkim”, opracowanym przez Pehra Henrika Linga. Program zajęć dla uczniów dostosowany był do ich wieku. 

Poniższy cytat pochodzi ze Sprawozdania dyrekcji Gimnazjum im. ks. Stanisława Konarskiego z roku 1925:

„Wszyscy uczniowie wszystkich klas muszą co dzień przebywać 3 godziny na wolnym powietrzu (wycieczki, gry i zabawy ruchowe) we wszystkie dni pogodne (także w zimie). W gorące dni wiosenne i letnie chodzą boso, pobierają kąpiele słoneczne i rzeczne, używają najlżejszej odzieży płóciennej, chodzą stale cały rok bez okrycia głowy, z wyjątkiem dni upalnych. Do kąpieli w zimie służą baseny w suterenach gmachu.”

Strategia obrana przez szkołę przynosiła ogromne zainteresowanie wśród uczniów, niosąc za sobą spektakularne rezultaty zarówno w ich edukacji, jak i życiu.

Gimnastyka kobiet i dzieci

Pionierką wychowania fizycznego i sportu wśród kobiet i dzieci, a także prekursorem w dziedzinie kształcenia nauczycieli gimnastyki w Polsce, wzorowanej na skandynawskich przykładach, była Helena Kuczalska, założycielka Zakładu Gimnastyki Szwedzkiej, Leczniczej, Zdrowotnej i Masażu dla Kobiet i Dzieci, powstałego w 1892 roku. Kuczalska doszukiwała się przyczyn niechęci do aktywności wśród kobiet. W szwedzkiej gimnastyce dostrzegła, jak ważną rolę pełni sport w życiu kobiet. Prowadziły one bowiem, w odróżnieniu od mężczyzn, bardziej siedzący tryb życia.

O kobietach w Polsce mówiła:

„podobnie jak kobiety francuskie znają tylko spacer krokiem miarowym, w strojnej sukience, obok matki lub nauczycielki i prócz zmęczenia, nudy, a co gorsza zadatków próżności i pustoty – żadnej korzyści z kultury fizycznej nie odnoszą”.

Przyczyn takiego modelu Kuczalska doszukiwała się w różnicy pomiędzy wychowaniem dziewczynek i chłopców. Jedynie młodzi mężczyźni angażowani byli w różnego rodzaju aktywności. Dziewczynki kreowane były na delikatne i kruche, wedle przyjętego kanonu piękna kobiety.

Efektem ciężkiej pracy Heleny Kuczalskiej był przełom w edukacji młodzieży w Polsce. Przeprowadzona przez nią reforma szkolnictwa zaowocowała wcieleniem wychowania fizycznego do programów nauczania w szkołach.

---

Bibliografia:

1. Jezierski R., Rybicka A., „Gimnastyka, teoria i metodyka”, Wyd. AWF, Wrocław 2002
2. Ausz, M., & Barnaś-Baran, E. (2018). Sport w pijarskim gimnazjum im. Ks. Stanisława Konarskiego w Rakowicach w latach 1909–1939. Biuletyn Historii Wychowania, (38), 55–66
3. Sprawozdanie dyrekcji pryw. Gimnazjum imienia St. Konarskiego S.P. OO. Pijarów w Rakowicach pod Krakowem z pełnemi prawami szkół państwowych. Sprawozdanie za rok szk. 1924/25, Kraków 1925, s. 25
4. https://pl.wikipedia.org/wiki/Helena_Kuczalska_Prawdzic
5. Świerkosz, M. (2019). Kobieta i sport w dyskursach publicznych na przełomie XIX i XX wieku : zarys problematyki. In A. Janicka, C. Fournier Kiss, & B. Olech (Eds.), Przemiany dyskursu emancypacyjnego kobiet: Vol. Seria II (pp. 597–608). Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku

Źródła fotografii:

1. Zdrojowiska i Uzdrowiska Polskie: przewodnik ilustrowany, Warszawa 1925
2. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Linggymnastik_Gymnastiska_Centralinstitutet_Stockholm_ca_1900_0099.jpg
3. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Linggymnastik_Gymnastiska_Centralinstitutet_Stockholm_ca_1910,_gih001.jpg