Historia kalisteniki

Kalistenika – co to za sport i skąd pochodzi?

Kalistenika to taki rodzaj treningu siłowego, który opiera się na wykorzystaniu własnej masy ciała. Pochodzenie słowa kalistenika przypisuje się starożytnej Grecji od słów kállos i sthenos, czyli piękno i siła.

Początki kalisteniki

Początków rozwoju współczesnej kalisteniki doszukuje się około 1785 roku, kiedy to zaczęto zwracać uwagę na postawę ciała. Ćwiczenia, mające na celu jej poprawę, odbywały początkowo na zewnątrz, a później zostały przeniesione do pomieszczeń. Był to początek dzisiejszych ćwiczeń swobodnych. Do rozwoju gimnastyki, która mocno utożsamiała się kalisteniką, przyczynili się Johann GutsMuthsa oraz jego uczeń Friedrich Ludwig Jahn – prekursorzy niemieckiej gimnastyki.

Termin „kalistenika” powstał w celu rozróżnienia gimnastyki chłopców i mężczyzn od gimnastyki dziewcząt i kobiet.Pierwsze użycietego pojęcia przypisuje się na rok 1829, w którym wędrowny szwajcarski nauczyciel gimnastyki Clias wydał książkę zatytułowaną „Kallisthenie” z podtytułem „Ćwiczenia dla urody i siły”, skierowaną do odbiorców płci żeńskiej. Książka opisywała wykonywanie ćwiczeń swobodnych oraz z użyciem aparatów ręcznych.  Przypuszcza się, że gimnastyka według Cliasa oznaczała pracę, głównie chłopców i mężczyzn, na ciężkim bądź nieruchomym aparacie. Z tego powodu autor przypisał gimnastyce, przeznaczonej do pracy z osobami słabszymi, nową nazwę – kalistenika. Niedługo po tych wydarzeniach kalistenika zaczęła pojawiać się w szkołach dla dziewcząt, co potwierdza stawianą hipotezę.

Krótko po ukazaniu się książki Cliasa pracę nad lekką gimnastyką dla dziewcząt rozpoczął niemiecki pedagog Adolf Spiess. Mimo iż Spiess nie stosował terminu „kalistenika”, jego praca sprowadzała się do sformułowań, wykazanych przez Cliasa. Spiess zainicjował w szkołach taką formę sportu w całej Europie. W tym czasie rozwinęła się również gimnastyka szwedzka, której propagatorem był Pehr Hendrick Ling. Gimnastyka Linga obejmowała ćwiczenia z zastosowaniem przyrządów oraz bez ich użycia tzw. ćwiczenia wolnostojące.

W 1860 r. powstał nowy system ćwiczeń, opracowany przez amerykańskiego reformatora Diocletiana Lewisa. Dostrzegł on nieprawidłowości w funkcjonowaniu niemieckiej gimnastyki, która była nastawiona w głównej mierze na sukces młodych, wysportowanych mężczyzn. Uważał, że większej uwagi potrzebuje grupa osób, która nie jest w stanie czerpać korzyści z takiego systemu, czyli osoby starsze, grubsze, słabsze a także dziewczęta i kobiety. „Nowa gimnastyka” Lewisa obejmowała ćwiczenia swobodne, z hantlami, z piłką, z laską, ćwiczenia klubu indyjskiego czy kroki taneczne.

Fotografia 1. Pochodzi z książki „Kurs kalisteniki dla młodych kobiet w szkołach i rodzinach.” i przedstawia dwie kobiety grające we francuską grę „La Grace” (z francuskiego oznacza grację). Pełna wdzięku postawa i piękno ruchu graczy odzwierciedla nazwę gry. Głównym przyrządem, używanym podczas gry, jest mała, lekka drewniana obręcz o średnicy ok. 9 cali, przewiązana wstążką, gustownie zawiązana w kokardkę po obu stronach. Gracze mają po 2 kije o długości około 1,5 stopy, mniejsze na jednym końcu niż na drugim. Obręcz jest rzucana od jednego do drugiego gracza i jest zaczepiana o te kije. Trzyma się je na krzyż, gdy obręcz jest wypuszczana i prosto, w odległości ok. 4 cali, gdy ma zostać złapana. „La Grace” była bardzo przydatną grą w systemie kalisteniki zarówno jako forma rozrywki, ale także jako ćwiczenie prostych, naturalnych ruchów.

W międzyczasie system gimnastyki niemieckiej przeszedł reformację. Powstał program, zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn, łączący lekką gimnastykę Spiessa z ciężką gimnastyką Jahna. Działania Dio Lewisa i propagowanie niemieckiej gimnastyki doprowadziły do zaniechania terminu ”kalistenika”.

Początek XX wieku pozostawił wielki odcisk na gimnastyce niemieckiej. Spadło zainteresowanie programem lekkiej gimnastyki Spiessa ale także ćwiczeniami na przyrządach ręcznych. Nastąpił wówczas rozwój ćwiczeń swobodnych, nazywanych wcześniej kalisteniką. Stąd też przyjęto mówić, że kalistenika to rodzaj sportu bez użycia sprzętu.

Fotografia 2. pochodzi z książki „Ćwiczenia klubu indyjskiego – z objaśniającymi postaciami i pozycjami – sfotografowane z życia – a także ogólne uwagi na temat kultury fizycznej” i przedstawia mężczyznę trenującego z indyjskimi maczugami. Sport ten polega na rozwijaniu siły i mobilności przy użyciu tzw. maczug, które mają stawiać opór w ruchu. Maczugi wykonane są z drewna, mogą mieć różny rozmiar i wagę. Ich zastosowanie polega na kołysaniu nimi według określonych wzorów w ramach odpowiednich programów ćwiczeń.

Kiedy w 1921 roku amerykański nauczyciel Seward Charles Staley otrzymał możliwość nauczania kalisteniki studentów na Uniwersytecie Illinois, dostrzegł szereg wad, przekładających się na brak efektywności w uprawianiu tego sportu. Źle dobrane ćwiczenia, niewłaściwa metodyka czy marnowanie czasu to kilka z wielu defektów uprawiania tamtejszej kalisteniki. Główną przyczyną był brak wiedzy wśród nauczycieli. Nie pogłębiano wystarczająco wiedzy na temat korzyści, jakie może nieść za sobą prawidłowe jej wykonywanie. Staley opracował książkę o kalistenice, w której dokonał analizy poszczególnych ćwiczeń. Przedstawił również metodykę nauczania. Pragnął inspirować nauczycieli do dalszego poszukiwania jeszcze lepszych metod.

Fotografia 3. pochodzi z książki „Kalistenika: nowoczesne metody swobodnego nauczania ćwiczeń” i przedstawia porównanie złej i prawidłowej postawy człowieka w formie ilustracji.

Bibliografia

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Calisthenics
2. Calisthenics : modern methods of free exercise instruction, S. C. Staley, 1926
3. “A manual of physical exercises, calisthenic–massage, intended especially for persons of sedentary occupations, and those in middle or advanced life…”, John Parker Hawkins, 1909
4. https://archon.library.illinois.edu/archives/index.php?p=digitallibrary/digitalcontent&id=8306
5. https://en.wikipedia.org/wiki/Adolf_Spiess
6. https://en.wikipedia.org/wiki/Diocletian_Lewis
7. https://www.britannica.com/topic/physical-culture#ref858824
8. https://en.wikipedia.org/wiki/Indian_club

Źródła fotografii:

1. A Course of Calisthenics for Young Ladies, In Schools and Families. With Some Remarks on Physical Education, author unknown, publisher Hartford, Connecticut: H. and F. J. Huntington, Philadelphia, 1831
2. The Indian Club Exercise: With Explanatory Figures and Positions, Kehoe, Simon D, p. 46,  1866
3. Calisthenics : modern methods of free exercise instruction, S. C. Staley, 1926